English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

حکیم عمر خیام نیشابوری | از پندار تا یقین

از پندار تا یقین
(مروری بر خیام هدایت، ذکاء الملک فروغی و دشتی)، دانشفر همدانی، همدان: 1376، قطع: وزیری، 84 صفحه
.

1- مضامین اصلی

1-1. تأکید بر نقش فیتزجرالد در شهرت جهانی خیام و اشاره به ترجمه‌های گوناگون از رباعیات خیام با نگاهی به تلاش مستشرقانی مانند کریستن سن، ژوکوفسکی، و روزن در خیام پژوهی. (صص1-5)
 
1-2. مطلبی زیر عنوان «نظر ادبای ایران درباره‌ی اشعار و افکار عمر خیام» (صص5-7) بررسی تحلیلی و انتقادی برخی از رباعیات مطرح که از سوی خیام پژوهان به ویژه محمدعلی فروغی در شمار رباعیات اصیل و قابل اعتماد خیام آمده و از نظر نویسنده درست نمی‌نماید. برای نمونه درباره‌ی رباعی «مرغی دیدم نشسته بر باره ی طوس...» گفته شده : «این ترانه از همان اشعاری است که بی درنگ از بین رباعیات خیام باید جدا دور ریخته شود، چه اولاً گوینده ی آن در نظم این رباعی دوبار از لفظ نفرت آور کله استفاده کرده است و لفظ مذکور از نوع لغاتی که خیام به کار می‌برد، نیست و ثانیاً از شوکت دربار کاووس بانگ جرس را یادآور شده و بانگ جرس هیچ مناسبتی با دربار کاووس ندارد، زیرا جرس از ابزار کار شتربانان است نه زینت کاخ پادشاهان! گذشته از این شاعر برای کوس هم ناله به کار برده و ناله مخصوص چنگ است نه کوس... همچنین این ترانه با لغاتی سنجیده و منتخب و مضمونی بدیع و بی سابقه در ردیف اشعار مشکوک آمده است:

 
گویند که دوزخی بود عاشق و مست
قولی است خلاف و دل در او نتوان بست
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
فردا بینی بهشت هم چون کف دست

(صص 9-13) 
   
1-3. ذکر ضبط های متفاوت برخی از رباعیات خیام در تصحیح محمدعلی فروغی و نقد آن‌ها (ص15-30) در این مجموعه نیز تفکیک ترانه های اصیل و غیراصیل همچنان بر اساس معیار و ملاک مشخصی سنجیده نشده و در این سفینه نیز همانند نسخه‌ی هدایت، در و خرمهره به یک رشته کشیده شده است. (ص15) سروده ی زیر یکی از ترانه های اصیل نسخه‌ی مذکور است: «هان کوزه گرا...» همه جای این رباعی قابل توجه است. برداشت سست و خنک آن، نوع لغاتی که در آن به کار رفته، مصراع بی معنی و لغو «تا چند کنی بر گل مرد ؟؟؟» کف کیخسرو، و مصراع زشت و ملال آور«بر چرخ نهاده ای چه می پنداری» در این مجموعه حرفی تا این درجه سست و بی ارزش به نام خیام ثبت شده و رباعی زیر که کلامی فصیح، بدیع و عبرت انگیز و حکیمانه است، به کلی نادیده گرفته شده است : «ما لعبتکانیم و فلک لعبت باز...» (ص17)
 
موضوع دیگری که اشاره بدان ضرورت دارد چگونگی نقل ترانه های اصیل است. یعنی در این مجموعه اگر در هر صحنه تعدادی از آثار اصیل خیام نیز در لابلای رباعیت الحاقی نقل شده است، آن اشعار هم با اغلاطی که به مرور زمان در آن‌ها راه یافته درج شده و برای تعیین و تشخیص صورت اصلی آن‌ها یا حداقل شکل نسبتاً درست آن‌ها هیچ‌گونه دقتی به عمل نیامده است.
 
برای نمونه رباعی زیر یکی از ترانه های اصیل خیام است:


ما و می و مشعوق درین کنج خراب
جان و تن و جام و جامه در رهن شراب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب


این رباعی در خیام چاپ فروغی این‌طور آمده است:

ماییم و می و مطرب و این کنج خراب
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب

(صص 29-30)


1-4. بررسی تحلیلی رباعیات خیام در کتاب دمی با خیام اثر علی دشتی (صص40-84) «در این کتاب نیز با این‌که نویسنده موضوع را با بحث‌های جالبی که هر کدام در نوع خود آموزنده و خواندنی است، آغاز کرده، با این همه، در اصل مطلب که تشخیص و تفکیک رباعی های اصیل از غیر اصیل باشد، ناموفق بوده است» (ص41)

«رباعی شماره‌ی 9، ص206، دمی با خیام:
ترکیب طبایع چو به کام تو دمی است... با کمی دقت در ساختمان این رباعی پی می‌بریم که این ترانه یکی از اشعار سست و مبتذل منتسب به حکیم خیام است که از هیچ جنبه‌ای به آثار اصیل وی مانندگی ندارد! در برداشت آن قدری تامل کنیم: ترکیب طبایع چو به کام تو دمی است! چنان که دیده می‌شود معنی و مفهوم روشنی ندارد! مصراع دوم هم همین طور: رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمی است! بر کسی که ستم رفته چگونه شاد زید؟! وانگهی این حرف چه ربطی با برداشت رباعی و مصراع اول دارد؟ مصراع سوم و چهارم هم فاسد است: با اهل خرد باش که اصل تن تو گردی و نسیمی و شراری و نمی ست! «اهل خرد» به چه مناسبت در این جا به کار رفته؟ و به جای خاک و باد و آتش و آب، گرد و نسیم و شرار و نم چرا استعمال شده ...» (صص41-42)


برای دریافت کامل مطلب اینجا را کلیک نمایید.
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد