English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

حکیم عمر خیام نیشابوری | خیام شناخت

خیام شناخت
محسن فرزانه، سازمان خوشه، 1353، قطع: وزیری، 234 صفحه.

1. مضامین اصلی
 
1-1. آغاز سخن. توضیح درباره‌ی شهرت جهانی خیام و اشاره به حکایتی که خاقانی در منشآت خود درباره‌ی پایگاه علمی و دانش خیام نقل کرده است با توضیحاتی کوتاه درباره‌ی مطالب کتاب حاضر (صص10-13).
 
1-2. فصلی زیرعنوان «رباعی های الحاقی یا رباعی هایی که از خیام نیست» (صص14-59). اشاره به خیام پژوهانی مانند ژوکوفسکی، کریستن سن، فردریک روزن، رمپیس و سوامی گوویندا تیرته که درباره‌ی رباعیات سیار یا سرگردان خیام تحقیق کرده‌اند و بررسی رباعیات الحاقی خیام که در مجموعه آثار دیگر شاعران دیده می‌شود، از جمله: سلمان ساوجی، مولوی، سراج الدین قمری آملی، کمال الدین اسماعیل، خواجه نصیرالدین طوسی، مهستی گنجوی، خواجه عبدالله انصاری، جامی، سعدی، مجد همگر، حافظ، سنایی و ...
 

چون در گذرم به باده شویید مرا
تلقین ز شراب و جام گویید مرا
خواهید به روز حشر یابید مرا
از خاک در میکده جویید مرا

 
ظاهراً مفهوم رباعی را ظریفی از ابیات این قصیده ی منوچهری اقتباس کرده است:
 

آزاده رفیقان منا گر بمرم من
از سرخ ترین باده بشویید تن من ...
در سایه‌ی رز اندر گوری بکنیدم
تا نیک ترین جایی باشد وطن من ...

 
حشر و تلقین از اصطلاحات خیام نیست و نمی‌تواند گفته‌ی او باشد. این رباعی به سبک گویندگان قرن هشتم بیشتر می‌ماند (صص18-19).
 

ای چرخ و فلک خرابی از کینه ی توست
بیدادگری عادت دیرینه توست
ای خاک اگر سینه ی تو بشکافند
بس دانه ی قیمتی که در سینه ی توست

 
مهستی گنجوی (معاصر سلطان سنجر)
(دیوان چ تهران، 1336) ولی به این دیوان اعتمادی نیست، این رباعی به افضل الدین کاشانی نیز منسوب است (ص21).
 

آنانکه محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانه ای و در خواب شدند

 
در مجموعه‌ی رباعیات فلسفی و عرفانی کتابخانه‌ی نواب اختر (هندوستان) مورخ 1106 به مجیرالدین بیلقانی نسبت داده شده (خ. تیرتهه) لیکن در تذکره ی دولتشاه سمرقندی مؤلف 892 (ص558)، بی ذکر نام گوینده و در کشکول شیخ بهایی با عنوان گوینده شناخته نشد، آورده شده است (ص 29).
 
1-3. بخش دوم: ترجمه‌ی احوال (بررسی زندگی نامه‌ی خیام) (صص61-131).
 
1-3-1. توضیح درباره‌ی تولد و وفات خیام و اشاره به حکایت سه یار دبستانی و تأکید بر این مطلب که تاریخ تولد خیام 439 هجری مطابق با 1048 میلادی ست (صص61-73). بررسی منابعی که می‌توان به کمک آن‌ها تاریخ وفات خیام را روشن ساخت.
1-3-2. نگاهی به سرگذشت عمرخیام (صص47-81). «... از قراین چنین بر می‌آید که عمر پس از تحصیل مقدمات به سبب هوش و درایت با جدی تمام به تکمیل علومی چون ریاضی و نجوم و طب و فلسفه تا حد استادی پرداخته است... و پدرش را در هیجده سالگی از دست داد و ناگزیر از ترک تحصیل برای امرار معاش شد...» (صص76-77).
 
1-3-3. بررسی منابع، اسناد و افرادی که به کمک آن‌ها می‌توان ابعادی از زندگی شخصیت و اندیشه‌ی خیام را شناسایی کرد. از جمله منابعی مانند تاریخ الحکما ابن فقطی، رساله ی در علم کلیات وجود خیام، تاریخ نگارستان قاضی احمد کاشانی، بستان السیاحه طالب آملی و افرادی چون ابن سینا، سنایی، غزالی، ناصرخسرو و خواجه نظام الملک (صص82-133).
 
«... گزارش قفطی را چنین می‌توان تجزیه و تحلیل و خلاصه کرد:
 
عمر خیام بسیار دانا و صاحب معلومات بود.
علوم یونانی را تا حد تعلیم می‌دانست.
نظریه‌ی فلسفی خاصی داشت.
تا حد پیشوایی خراسان مشهور بود.
مملکت داری را با اصول یونانی تشویق می‌کرد.
شعرهایی سروده که همان رباعی ها است...» (صص83-84).


برای دریافت کامل مطلب اینجا را کلیک نمایید.
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد