English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

حکیم عمر خیام نیشابوری | رباعیات خیام در منابع کهن - مقدمه

رباعیات خیام یكی از گره های ناگشوده ادبیات فارسی است.

شهرت جهانی حكیم عمر بن ابراهیم خیامی، ریاضی دان و منجم و فیلسوف دانشمند ایرانی، وامدار رباعیاتی است كه به او نسبت می دهند. طرفه این است كه با یك قرن پس از مرگ او در هیچ منبع مكتوبی هیچ رباعی به نام او نقل نشده است و هیچ كدام از معاصران او به رباعی سرایی او اشاره ای نكرده اند.

منابع رباعیات خیام در دو گروه جای داده شده است. نخست منابعی كه در آنها صراحتا رباعیی به اسم خیام نقل شده است. كه این بخش شامل 28 ماخذ است كه اولین آنها از اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری است و آخرین آنها در سال 814-813 هجری كتابت شده است.

بخش بعدی، در ذكر منابعی است كه در آنها به رباعیات منسوب به خیام بدون ذکر نام گوینده استناد شده است. بعضی از این منابع به جهت قدمت و اصالتشان از دیرباز مورد توجه پژوهشگران بوده است.

این كتاب مبتنی بر سیر تاریخی منابع است و دیگر اینكه نویسنده سعی كرده است كه رباعیات خیام را از روی اصل دستنویس كتابهای مورد تحقیق یا عكس و میكروفیلم آنها گردآوری و نقل كند و برای آنكه این نقل قولها مستند گردد تصویر دستنویس های مورد استفاده را نیز تهیه و ضمیمه این كتاب كرده است.


کتاب رباعیات خیام در منابع کهن در پنج بخش سامان یافته و هدف آن گردآوری رباعیات منسوب به خیام از منابع کهن پیش از قرن نهم هجری بوده است.


در بخش نخست، 28 مأخذ که در آنها 151 رباعی صراحتاً به اسم خیام نقل شده، جای گرفته است. قدیمترین مأخذ این بخش، رساله التنبیه امام فخر رازی (متوفی 606 ق) است.

در بخش دوم، 29 منبع معرفی شده که در آنها تعدادی از رباعیات منسوب به خیام بدون ذکر نام گوینده نقل شده است. سه فقره از منابع این بخش، سراج السّائرین احمد جام، رساله عینیه احمد غزالی و روح الارواح احمد سمعانی، در زمان حیات خیام و در حوزه خراسان نگارش یافته است. از مجموعه 57 مأخذ، 267 رباعی به دست می آید که با حذف رباعیات تکراری تعداد آنها به 164 رباعی می رسد.

در بخش سوم کتاب، توضیحات و یادداشتهایی در مورد رباعیات فراهم آمده درج شده است.

در بخش چهارم، فهرست رباعیات متن بر اساس حروف الفبای قوافی آنها درج شده و نویسنده، آنها را با پنج فقره از مجموعه های مدو‫ّ‌ن رباعیات منسوب به خیام مقایسه کرده است.

بخش پنجم کتاب به تصویر دستنویس های مورد استفاده اختصاص دارد. در این بخش، 70 تصویر از 31  نسخه خطی که در آنها رباعیاتی از خیام نقل شده، گرد آمده است.
 
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد