English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

حکیم عمر خیام نیشابوری | نوروزنامه

شادروان ملک الشعراء بهار می‌گوید نوروزنامه به سبک‌ عصر دوم یعنی قرن پنجم هجری تحریر یافته و بنیاد آن بر پایه بلعمی وبیهقی است یعنی از حیث ایجاز و عدم مترادفات و موازنه و کم داشتن لغات تازی و انشای جمله‌های کوتاه و زیبا از پیروان سبک قدیم است.ولی در بعضی جاها مانند بیهقی فعل‌ را مسند و مسند الیه مقدم می‌دارد و افعال مجهول با فعل معین‌ (آمد)زیاد می‌آورد و به‌طور کلی از سیاستنامه و قابوسنامه به‌ سبک قدیم نزدیک‌تر است،و اگر در به جای اندرگاه به گاه در تضاعیف سطور دیده نمی‌شد و افعالی به قرینه حذف نشده بود می‌توانستیم آن را در پایان گفتار نخستین در ضمن پیروان‌ سبک سامانی مانند تاریخ سیستان و زاد المسافرین ناصر خسرو درآوریم.

شادروان استاد مجتبی مینوی خیام را تنها سخن‌سرای‌ ایرانی متعلق به همه ملل و ابناء بشر می‌داند و ضمن بحث‌ کوتاهی درباره فلسفه و افکار خیام و ترجمه انگلیسی فیتز جرالد از رباعیات خیام و نقش وی در شناساندن این نابغه ایرانی به‌ جهانیان و بحث در صحت انتساب همه رباعی‌ها که نامبرده از خیام دانسته،وی را بهترین نمونه تیزهوشی و زیرکی و خردمندی‌ نژاد ایرانی که در زیر فشار فکری بیگانگان مضمحل نشده و انتقاد خود را با لحن تند و بیان شدید ایراد کرده،می‌داند.

ریاضی‌دان،منجم،طبیب،فیلسوف و فقیهی که درعین حال‌ ظرافت و زیبایی طبیعت و دلربایی بوستان‌های پرگل را با لطافت ذوق مخصوص و شور و جدی کم‌نظیر ادراک کرده و به‌ نقل از«رنان»می‌گوید:«اگر بخواهیم برای اثبات این مطلب‌ که روح و فکر ایرانی کاملا به همان حالت قدیم و اصل آریایی‌ خویش مانده دلیلی بیاوریم،باید به رباعیات خیام بنگریم.شادروان‌ مینوی نوروزنامه را رساله‌ای در بیان سبب وضع جشن نوروز و کشف حقیقت آن و اینکه کدام پادشاه آن را نهاده و چرا آن را بزرگ داشته‌اند توصیف می‌کند.

در سراسر کتاب یک نصیحت اخلاقی جز تشویق شاه به‌ بی‌آزاری و دادگری دیده نمی‌شود،خیام بزرگترین فضیلت انسانی‌ را شجاعت می‌داند و پیکر شجاعت را به صورت تصیویر شیری‌ وصف می‌نماید.مینوی مؤلف نوروزنامه را از حیث زمان و مکان تألیف و طرز فکر و انشاء،ساده و لطیف و بی‌تکلف شخص‌ خیام دانسته و آن را هدیه خیام به ادبیات فارسی و ملت ایران‌ برمی‌شمرد و می‌گوید به علت انشای سریع و نقص‌های عبارتی‌ و پاره‌ای غلطهای تاریخی و ادبی آن،حکم می‌کنم خیام آن را بسیار سردستی و بدون صرف وقت و تحقیق و مطالعه به‌ منظوری نوشته وب ه شاهی تقدیم کرده است.

این رساله گرانبها در سال 1307 هجری شمسی جزو مجموعه رسائلی به کتابخانه عمومی برلین منتقل شد و عکس‌ آن را آقای میرزا محمد خان قزوینی برای کتابخانه وزارت معارف‌ گرفتند.مجتبی مینوی با اجازه رسمی از وزارت معارف آن‌ نسخه را اساس کار خود قرار داده است.

علامه رساله گرانبها در سال 1307 هجری شمسی جزو مجموعه رسائلی به کتابخانه عمومی برلین منتقل شد و عکس‌ آن را آقای میرزا محمد خان قزوینی برای کتابخانه وزارت معارف‌ گرفتند.مجتبی مینوی با اجازه رسمی از وزارت معارف آن‌ نسخه را اساس کار خود قرار داده است.

علامه قزوینی چند سطری در ابتدای مجلدی که حاوی‌ اوراق عکسی است یادداشت کرده‌اند:«نوروزنامه»تألیف‌ ملک الحکماء عمر بن ابراهیم خیام در شرح نوروز و تاریخ آن و آداب نسخه منحصربه‌فرد کتابخانه دولتی برلین،دارای پنجاه‌ و شش صفحه به قطع وزیری به خط نسخ املاهای قدیمی‌ تاریخ کتاب ندارد ولی قطعا از قرن هفتم هجری مؤخر نباید باشد بخرج وزارت جلیله معارف دولت علیه ایران و به اهتمام‌ (به تصویر صفحه مراجعه شود) این ضعیف محمد بن عبد الوهاب قزوینی عکس برداشته شد. «شهر رجب 1350 مطابق آبان 1310»

مجتبی مینوی در خاتمه از صادق هدایت به خاطر در اختیار گذاشتن یادداشت‌های خیامنامه تشکر می‌نماید.

خیام نوروزنامه را با موضوع قرار دادن نوروز که جشن ملی‌ ایران است،پس از سپاس و ستایش خدای جلیل آغاز می‌کند و می‌گوید به خواهش دوستی(که به احتمال زیاد شاهی بوده)به‌ تألیف آن پرداخته است.مباحث رساله نوروزنامه پس از آغاز کتاب به ترتیب زیر است:اندر آیین پادشاهان عجم،آمدن موبد موبدان و نوروزی آوردن؛آ·رین موبد موبدان بعبارت ایشان؛ اندر یاد کردن زر و آنچه واجب بود درباره او؛اندر دفین‌ها؛یاد کردن انگشتری و آنچه واجب بود درباره او؛یاد کردن خوید و آنچه واجب آید درباره او؛یاد کردن شمشیر و آنچه واجب آید دباره او؛یاد کردن تیر و کمان و آنچه واجب بود درباره ایشان؛ یاد کردن قلم و خاصیت او و آنچه واجب آید درباره او،نامهای‌ اسپان به زبان پارسی؛اندر ذکرباز و هزار و آنچه واجب آید درباره‌ او؛یاد کردن اسب و هنر او و آنچه واجب آید درباره او؛اندرگزیدن‌ باز؛گفتار اندر منفعت شراب؛حکایت اندر معنی پدید آمدن شراب؛ گفتار اندر خاصیت روی نیکو.

از نشانه‌های علاقمندی بی‌چون و چرای خیام به ایران و ایرانی پافشاری شدید وی به مراعات و حفظ آیین نوروز،حتی‌ از سوی سایر اقوام(ترک،روم*و بسیار یاد کردن وی از شاهان‌ اساطیری و تاریخی ایران تا زمان یزدگرد است.وی به نقل از روایات شاهنامه از پیشه‌ها و رسوم و فنونی که شاهان ایران‌ نهاده‌اند یاد می‌کند.و همین امر گواهی است بر مداومت وی‌ در شاهنامه‌خوانی.

حواشی پرمغز و نفیس شادروان مینوی صفحه 112 تا 136؛فرهنگ لغات و اصطلاحات نوروزنامه در توضیح نام انواع‌ اسب‌ها،شراب‌ها،واژه‌های دیرباب صفحه 137 تا 156 کتاب را مزین ساخته،توضیحات و افادات شادروان دکتر محمد معین‌ در صفحه 157 و برخی افادات استاد علامه محمد علی ناصح‌ در صفحه 158 آمده است.فهرست اسامی که از صفحه 159 آغاز و در صفحه 168 پایان می‌یابد درواقع مجموعه‌ای از اعلام،اسماء و اماکن است که در مقدمه و دیگر بخش‌های‌ کتاب آورده شده است.

ناگفته نماند غیر از کتاب حاضر،متن نوروزنامه خیام به‌ تصحیح مجتبی مینوی به صورت کتابی مستقل منتشر شده و چاپ دیگری از نوروزنامه زیر نظر دکتر علی حصوری از روی‌ نسخه عکسی مسکو به زیور طبع آراسته شده و صادق هدایت‌ نیز یادداشت‌هایی در مورد نوروزنامه داشته است.

 

> بازگشت

خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد