English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

حکیم عمر خیام نیشابوری | خیام کیست - مقدمه

کتاب «خیام کیست» دربردارنده چهار فصل (فصل نخست:زندگی نامه، فصل دوم: خیام در رویارویی با زمانه، فصل سوم: اندیشه های علمی-فلسفی خیام، فصل چهارم: خیام و رباعیاتش) است و در پایان کتاب نیز گزیده ای از رباعیات خیام آمده است.

دکتر شیرین بیانی، که از برجسته ترین تاریخ پژوهان سرزمین مان به شمار می رود، در چند اثر پیشین و در تازه ترین پژوهش خویش، ما را به بازخوانی شعر و اندیشه سخنگویان نامدار فرهنگ ایران فرا می خواند و  چرایی این کوشش های ارجمند و پربار را با اندیشیدن در سخنی از دکتر محمد علی اسلامی ندوشن می توان بیشتر فهم کرد و اهمیت آن را دریافت:

«زبان فارسی دری ناگزیر بوده است که طی عمر خود خیلی دست به عصا حرکت کند. از یک سو، حرف های بسیاری برای گفتن داشته و از سوی دیگر به علت حکومت های استبدادی و تعصب عوام، ناگزیر به رعایت احتیاط بوده است،

به این علت آن همه ایهام و کنایه و پوشش در ادب فارسی راه یافته و مولوی می گفت: چاره اکنون آب و روغن کردنی است، البته چون هنرهای دیگر از نوع نقش و مجسمه و موسیقی، حرام یا مطرود شناخته می شده، شعر می بایست بار آنها را بر دوش بکشد.

از این رو شعر بسیار رشد کرد. حتی فکر فلسفی هم که حکمت نام گرفت، از طریق ادبیات، و با زبان ادبی، به ساحت اندیشه ایرانی راه یافت. زبان فارسی در اغلب اوقات در زیر یک سایه خودسانسوری زندگی کرده است، و این، همه اش بار منفی نداشته بلکه از جهتی موجب غنای آن نیز شده زیرا بسیاری از نهفته های درونی ایرانی را بیرون ریخته.»

در ابتدای فصل سوم از کتاب «خیام کیست» آمده:«هرچند از زندگی خیام بسیار کم می دانیم، ولی این را می دانیم که وی یکی از نوابغ تاریخ اندیشه ایران به شمار می رود. او از آن گروه اندیشمندانی است که در جستجوی حقیقت زندگی و هستی و نیستی بوده اند.

خیام را باید مردی کائناتی نام نهاد که چون شاهینی بر بام فلک نشسته، نظاره گر ساز و کار آن است. هدف خیام که شناخت آفرینش و سازنده آن برای تبیین زندگی بود، از همه وسایل موجود برای رسیدن به این هدف سود می جست، که مهمترین این وسایل نزد وی را می توان و باید در پنج شاخه جستجو کرد، بدین قرار؛ دانش، فلسفه، عرفان، تاریخ و فقه.

او در همه این شاخه های درخت معرفت سرآمد زمان خود بود، و به تکاپویی بی وقفه می پرداخت.» روایت دکتر شیرین بیانی از زندگی خیام و دورانی که وی در آن بسر می برد، بسیار خواندنی است، دورانی شگفت انگیز در تاریخ ایران که دو تیره فکری در جامعه ایرانی رخ می نماید؛ سردمدار یکی خواجه نظام الملک، وزیر مقتدر ملکشاه، پشتیبان و دوست دیرین خیام و سردمدار آن دیگری حسن صباح، از یاران دبستانی خیام و داعی بزرگ فرقه اسماعیلیه.

به گفته بیانی، شعر که پایگاه اندیشه ایرانی است با سنایی به عرفان آغشته و سبک عرفانی در شعر شکوفا می گردد. در قرن چهارم، اندیشه های علمی گسترش یافته و در دوره سلجوقی به اوج می رسد و ناصرخسرو از سویی و خیام از سویی دیگر، به خردورزی و دانش گرایی سوق می یابند تا شاید به تعبیر وی، بتوانند فلسفه و شریعت را که از یکدیگر دور شده بودند با هم آشتی دهند و در نتیجه چنین می شود که، نگاه واقع گرایانه، خیام را، به اندیشه «بی اعتباری دنیا» و گرایش به سوی «اغتنام وقت» رهنمون می سازد...

دکتر شیرین بیانی (متولد 1317) تحصیلات دوره ابتدایی را در مدرسه منوچهری و تحصیلات دوره دبیرستان را در دبیرستانهای ژاندارک و انوشیروان دادگر به انجام رسانیده، در سال 1336 در رشته تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران به تحصیل ادامه داده و در سال 1339 دوره کارشناسی خود را به پایان رسانده است. در همان سال جهت ادامه تحصیل به فرانسه رفته و در سال 1341 از دانشگاه سوربن درجه دکترای تاریخ را (به راهنمایی پرفسور کلود کائن از ایران شناسان مشهور فرانسوی) دریافت کرده و در سال 1342 به عنوان استادیار در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مشغول به کار شده است و همچنان، کوشا و خستگی ناپذیر، به کارهای مطالعاتی منظم و مستمر و انتقال دانش و تجربه سرشار خویش به دانشجویان تاریخ مشغول است.

 
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد